گردن ايشان انداخت . تأديب را در دنيا و ادخار « 1 » ثواب براى عقبى : وَ ما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ ( ذاريات 56 ) يعنى نيافريديم جن و انس را مگر براى آنكه عبادت كنند مرا . هفتم ابتلاست و امتحان ، حق تعالى فرمود : أَ حَسِبَ النَّاسُ أَنْ يُتْرَكُوا أَنْ يَقُولُوا آمَنَّا وَ هُمْ لا يُفْتَنُونَ ( عنكبوت 1 ) آيا گمان بردند آدميان كه واگذاشته شوند به اين كه گويند ايمان آورديم و ايشان آزموده نشوند . و قال : وَ لَنَبْلُوَنَّكُمْ بِشَيْءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَ الْجُوعِ وَ نَقْصٍ مِنَ الْأَمْوالِ وَ الْأَنْفُسِ وَ الثَّمَراتِ ( بقره 150 ) يعنى هرآينه مىآزمائيم شما را به چيزى از خوف و گرسنگى و نقصان از مال و نفس و ميوه‌ها . و قال : وَ ما جَعَلْنَا الْقِبْلَةَ الَّتِي كُنْتَ عَلَيْها إِلَّا لِنَعْلَمَ مَنْ يَتَّبِعُ الرَّسُولَ مِمَّنْ يَنْقَلِبُ عَلى عَقِبَيْهِ ( بقره 138 ) تفسير اين آيه نزد بعضى بر اين وجه است كه ما نگردانيديم قبله را به سوى كعبه كه در خاطر تو بود و ارادهء تو بود مگر براى آنكه تميز كنيم و جدا سازيم كسى را كه پيروى رسول خواهد كرد از كسى كه بپاشنه خود بازگردد و به كفر خود رجوع كند : ما كانَ اللَّهُ لِيَذَرَ الْمُؤْمِنِينَ عَلى ما أَنْتُمْ عَلَيْهِ حَتَّى يَمِيزَ الْخَبِيثَ مِنَ الطَّيِّبِ ( آل عمران 173 ) يعنى نبوده است خداى تعالى بر آنكه واگذارد مؤمنان را بر آنچه هستيد شما بر آن تا آنكه جدا بشود بد از نيك ، يعنى كافر از مسلمان . در موضعى ديگر كه بيان كرد ، كثرت دلالت خباثت است كما قال : قُلْ لا يَسْتَوِي الْخَبِيثُ وَ الطَّيِّبُ وَ لَوْ أَعْجَبَكَ كَثْرَةُ الْخَبِيثِ ( مائده 100 ) يعنى بگو برابر نيست بد و نيك اگر چه ترا در شگفت آرد بسيارى بد . و طهارت عبارت است از اسلام و خباثت عبارت است از كفر و نفاق ، و اين ابتلاء محك مردان جهان است و تميز ميان عالمان و جاهلان است و اظهار كفر و نفاق منافقان است : لِيَهْلِكَ مَنْ هَلَكَ عَنْ بَيِّنَةٍ وَ يَحْيى مَنْ حَيَّ عَنْ بَيِّنَةٍ ( انفال 44 ) تا هلاك شود هر كه اختيار هلاك كرد و حجت را فرو گذاشت و زنده شود هر كه زنده گشت از حجت خداى . هشتم كه بندگان را هدايت كرامت كرد و در حيز ابتلاء فرو نگذاشت ، بلكه تنبيه فرمود بر كيفيت استدلال و الزام حجت كرد بر آن و مدح دنيا و مدح ثواب آخرت را در عرض طاعت بندگان نهاد كما قال : إِنَّا لا نُضِيعُ أَجْرَ مَنْ أَحْسَنَ عَمَلًا ( كهف 29 ) بدرستى كه ضايع نمىكنم اجر كسى كه نيكوئى كند از روى عمل . و قال : إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا

--> ( 1 ) - ادخار : ذخيره كردن